• STUDENCKIE ZESZYTY NAUKOWE Zeszyt 17

Sponsored Links

  •   
  • FileName: studenckie_zeszyty_naukowe17.pdf [preview-online]
    • Abstract: Prawo wyborcze do Senatu w świetle Konstytucji Kwietniowej z 1935. roku jako przykład ... z dnia 17 marca 1921 roku\" oraz \"Prawo wyborcze do Senatu w świetle ...

Download the ebook

STUDENCKIE
ZESZYTY NAUKOWE
Zeszyt 17
Studenckie Koło
Naukowe Prawników UMCS
Lublin 2008
Rok XI
KOLEGIUM REDAKCYJNE
redaktor naczelny
Jarosław Kostrubiec
zastępca redaktora naczelnego
Artur Kotowski
zastępca redaktora naczelnego
Mateusz Grochowski
sekretarz redakcji
Katarzyna Wilkołaska
członek redakcji
Magdalena Kołtun
Adres redakcji
Studenckie Koło Naukowe Prawników UMCS
20-031 Lublin, Pl. Marii Curie–Skłodowskiej 5
tel. (081) 537 53 82
www.sknp.umcs.lublin.pl
ISSN 1506–8285
Skład i przygotowanie do druku
Oficyna Wydawnicza VERBA
20–021 Lublin, ul. Solna 3
tel./fax (081) 532 74 45, [email protected]
2
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
Spis treści
Słowo wstępne ......................................................................................... 5
Michał Janisz
Konzentrationslager Warschau ............................................................... 7
Maciej Piotr Kawecki
Podstawy prawne Obozu Koncentracyjnego na Majdanku ................ 14
Dominik Jarosiński
Eksperymenty medyczne na ludziach w niemieckich nazistowskich
obozach koncentracyjnych .................................................................. 20
Joanna Jasińska
Obozy pracy przymusowej w Polsce Ludowej – Skrobów .................... 29
Wiktor Grzegorz Michałek
Obóz pracy w Łambinowicach w latach 1945–1946. Podstawy
prawne i funkcjonowanie .................................................................... 32
Sylwia Jaszczuk
Obozy pracy w Polsce Ludowej – Jaworzno ........................................... 39
Ewelina Streit
Problem legalności aborcji we współczesnym prawie polskim ............ 46
Marlena Likos
Niepoczytalność jako okoliczność wyłączająca winę i jej konsekwencje .. 56
Lucyna Szabelska
Istota obrony koniecznej i jej zakres w polskim prawie karnym .......... 65
Krystian Browarny
Przekroczenie granic obrony koniecznej w świetle polskiego prawa
karnego .................................................................................................. 71
Marzena Świstak
Poszanowanie godności pracownika w świetle nauczania
Jana Pawła II o pracy ......................................................................... 80
Małgorzata Szymańska
Prawo do zrzeszania się w związkach zawodowych w świetle
nauczania Jana Pawła II .................................................................... 89
Monika Tutaj
Prawo do pracy w świetle nauczania Jana Pawła II o pracy .............. 96
3
Artur Kotowski, Justyna Malinowska
Zarys wybranych zagadnień psychologii zeznań ............................... 106
Konrad Buczma
Senat w świetle Konstytucji z dnia 17 marca 1921 roku ................... 123
Konrad Buczma
Prawo wyborcze do Senatu w świetle Konstytucji Kwietniowej z 1935
roku jako przykład swoistej „elity” politycznej społeczeństwa ...... 132
Joanna Wilk
Formy organizacyjno-prawne sektora finansów publicznych .......... 139
Marzena Świstak
Postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy ............. 153
Aneta Ignatiuk
Przestępstwo dzieciobójstwa ................................................................ 165
Jarosław Franczak
Ustalenie ojcostwa ................................................................................. 184
Magdalena Kołtun
Pozycja Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w systemie
wymiaru sprawiedliwości Unii Europejskiej .................................. 190
Katarzyna Filipek
Zasada dyspozycyjności w polskim postępowaniu cywilnym po
1989 roku ........................................................................................... 196
Krzysztof Felchner
Abuzywna rejestracja domeny internetowej w prawie polskim
(użycie tytułu prasowego w domenie internetowej – uwagi na tle
orzeczenia Sądu Polubownego ds. Domen Internetowych z dnia
9 czerwca 2005 r., 02/05/PA) ............................................................ 209
Mateusz Grochowski
Glosa do uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30
września 2005 r., III CZP 50/05, OSNC 2006, nr 3, poz. 40 ........... 216
Informacja o autorach ...................................................................... 222
4
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
Słowo wstępne
Numer 17 Studenckich Zeszytów Naukowych otwiera sześć artyku-
łów wygłoszonych na dwóch sesjach naukowych w ramach powszechnej
historii prawa. Pierwsza sesja poświęcona była Obozom koncentracyj-
nym II wojny światowej i odbyła się 10 maja 2007 roku. Z niniejszej sesji
pochodzą następujące artykuły: Michała Janisza pt. „Konzentrationsla-
ger Warchau”, Macieja Piotra Kaweckiego pt. „Podstawy prawne obozu
koncentracyjnego na Majdanku” oraz Dominika Jarosińskiego pt. „Eks-
perymenty medyczne na ludziach w niemieckich, nazistowskich obozach
koncentracyjnych”. Z drugiej sesji, której tematem przewodnim były Obozy
pracy przymusowej w Polsce Ludowej, a która odbyła się 24 października
2007 roku, pochodzą kolejne trzy artykuły: Joanny Jasińskiej pt. „Obóz
pracy przymusowej w Polsce Ludowej – Skrobów”, Wiktora Grzegorza
Michałka pt. „Obóz pracy w Łambinowicach w latach 1945-1946. Podsta-
wy prawne i funkcjonowanie” oraz Sylwii Jaszczuk pt. „Obozy pracy
w Polsce Ludowej – Jaworzno”.
Kolejne cztery artykuły pochodzą z sesji naukowej z prawa karnego
materialnego, która odbyła się w kwietniu 2007 roku pod nadzorem me-
rytorycznym Prof. dr hab. Tadeusza Bojarskiego. Są to artykuły Eweliny
Streit pt. „Problem legalności aborcji we współczesnym świecie”, Marle-
ny Likos pt. „Niepoczytalność jako okoliczność wyłączająca winę i jej kon-
sekwencje”, Lucyny Szabelskiej pt. „Istota obrony koniecznej i jej zakres
w polskim prawie karnym” oraz Krystiana Browarnego pt. „Przekrocze-
nie granic obrony koniecznej w świetle polskiego prawa karnego”.
Z sesji naukowej z prawa pracy, która odbyła się w kwietniu 2007 r.
pod nadzorem merytorycznym Pani Prof. dr hab. Teresy Liszcz, pochodzą
trzy artykuły: Marzeny Świstak pt. „Poszanowanie godności pracownika
w świetle nauczania Jana Pawła II o pracy”, Małgorzaty Szymańskiej pt.
„Prawo do zrzeszania się w związkach zawodowych w świetle nauczania
Jana Pawła II” oraz Moniki Tutaj pt. „Prawo do pracy w świetle naucza-
nia Jana Pawła II o pracy”.
Dalsza część Zeszytu Naukowego zawiera prace zgłoszone indywidu-
alnie. Rozpoczyna ją artykuł Artura Kotowskiego i Justyny Malinow-
skiej pt. „Zarys wybranych zagadnień psychologii zeznań”. Następne po-
zycje to artykuły mgr Konrada Buczmy pt. „Senat w świetle Konstytucji
z dnia 17 marca 1921 roku” oraz „Prawo wyborcze do Senatu w świetle
Konstytucji Kwietniowej z 1935 roku jako przykład swoistej elity poli-
tycznej społeczeństwa”. Kolejnymi pracami są następujące artykuły: Jo-
anny Wilk pt. „Formy organizacyjno-prawne sektora finansów publicz-
nych”, Marzeny Świstak pt. „Postępowanie odrębne z zakresu prawa
5
pracy”, mgr Anety Ignatiuk pt. „Przestępstwo dzieciobójstwa”, Jarosła-
wa Franczaka pt. „Ustalenie ojcostwa”, Magdaleny Kołtun pt. „Pozycja
Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w systemie wymiaru spra-
wiedliwości Unii Europejskiej” i mgr Katarzyny Filipek pt. „Zasada dys-
pozycyjności w postępowaniu cywilnym po 1989 r.”.
Kolejny artykuł został napisany przez mgr Krzysztofa Fechnera zo-
stał wygłoszony podczas organizowanej przez Studenckie Koło Nauko-
we Prawników UMCS I Międzynarodowej Konferencji Naukowej pt. „Ak-
tualne problemy systemu prawa”, która odbyła się w Lublinie w dniu 22
maja 2006 roku. Artykuł nosi tytuł „Abuzywna rejestracja domeny inter-
netowej w prawie polskim (Użycie tytułu prasowego w domenie interne-
towej – uwagi na tle orzeczenia Sądu Polubownego ds. Domen Interneto-
wych z dnia 9 czerwca 2005 r., 02/05/PA)”.
Zeszyt zamyka glosa Mateusza Grochowskiego do uchwały siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2005, III CZP 50/05, OSNC
2006, nr 3, poz. 40.
Redaktor Naczelny
6
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
Michał Janisz
Konzentrationslager Warschau
„(...) Mamy w tym kraju punkt, z którego rozchodzi się całe zło: jest
nim Warszawa. Gdybyśmy w Generalnym Gubernatorstwie nie mieli
Warszawy nie mielibyśmy 4/5 tych trudności z którymi wypada nam
walczyć. Warszawa jest i pozostanie ogniskiem niepokoju, punktem, z któ-
rego roznoszony jest po tym kraju wszelki niepokój (...)”. Tak brzmi za-
pisek w dzienniku Generalnego Gubernatora, Hansa Franka1. Jak wi-
dzimy Warszawa dla Niemców była źródłem wielu problemów.
Problemów które należało jak najszybciej rozwiązać. Tym rozwiązanie
miał stać się Konzentrationslager Warschau. Mimo iż pochłoną życie
ok. 200 tys. osób jest słabo znany dzisiejszemu społeczeństwu. Czym się
zajmował KL Warschau? Jak działał? Dlaczego uległ zapomnieniu? Na
te pytania postaram się odpowiedzieć w niniejszej pracy.
Dnia 6 lutego 1940 r. rząd w Berlinie ogłosił plan Pabsta, według
którego w przyszłości Warszawa miała zostać miastem trzykrotnie mniej-
szym niż w 1939 r. Liczba mieszkańców miała być zmniejszona z 1 310 tys.
do 500 tys. A sama stolica miała stać się Nowym Miastem niemieckim
Warschau. Zaplanowaną eksterminacje miasta urzeczywistnić mógł tyl-
ko zorganizowany system zagłady. Ludobójczy plan wykonywały w nim
współdziałające ze sobą formacje policyjno-obozowe, w tym także ukra-
ińskie i łotewskie. W rozkazie garnizonowym z dnia 16 lipca 1943 r. Ru-
dolf Hõss2 zaznaczył, że KL Warschau nie będzie obozem przesyłkowym,
miał on bowiem wyznaczone do wykonania ludobójcze zadanie.
1
Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 r. w Karlsruhe, zm. 16 października
1946 r. w Norymberdze), jeden z przywódców III Rzeszy, z wykształcenia
prawnik. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego z 1923r. Członek
NSDAP od 1927r. Po dojściu nazistów do władzy został ministrem sprawiedli-
wości Bawarii i stanu w rządzie Rzeszy. W latach 1934-1941 był prezesem
Akademii Prawa Niemieckiego. W czasie II wojny światowej pełnił rolę guber-
natora Generalnego Gubernatorstwa na okupowanych terenach Polski, a jego
rezydencja mieściła się na Wawelu.
2
Rudolf Franz Ferdinand Hõss urodził się 25 listopada 1900 r. w Baden-Baden.
Dnia 1 sierpnia 1916 r. jako ochotnik został wcielony do oddziału kawalerii
niemieckiej. W 1922 r. zetknął się z Adolfem Hitlerem, i zgłosił swój akces do
NSDAP. W 1934 r. wstąpił do SS. Mianowano go komendantem KL Auschwitz
wiosną 1940 r. Za swoją zbrodniczą działalność skazany 2 kwietnia 1947 r. na
karę śmierci.
7
Od chwili utworzenia został podwójnie podporządkowany. Przede
wszystkim Głównemu Urzędowi Rzeszy (RSHA), to jest policji i SS oraz
Głównemu Urzędowi Gospodarki i Administracji SS (WVHA). Konzen-
trationslager Warschau miał pełnić dwie funkcje. Pierwszą była funk-
cja gospodarcza, a mianowicie miał zajmować się rozbiórką byłego get-
ta, na terenie którego miał powstać park dla SS. Drugim celem było
zmniejszenie liczby mieszkańców miasta do 500 tys.
Lagry obozu koncentracyjnego rozlokowano w trzech dzielnicach
Warszawy. Na osiedlu Koło stworzono jeden, w Warszawie Zachodniej
powstały dwa Lagry, oraz na terenie zlikwidowanego getta utworzono
kolejne dwa. Wszystkie one były budowane i rozwijane sukcesywnie.
Znajdowały się pod jedną Komendanturą oraz dzięki bezpośredniej ob-
wodnicy kolejowej, którą zostały połączone tworzyły zwarty kompleks
organizacyjny i funkcjonalny. Więźniami KL Warschau były głównie
osoby pochodzące z łapanek przeprowadzanych w mieście.
Pierwszy, bo już na przełomie 1939/1940, powstał obóz na Kole. Po-
czątkowo był on przeznaczony dla żołnierzy Wojska Polskiego z kampa-
nii wrześniowej. Jednak w dyrektywie z 9 października 1942 r. Heinrich
Himmler3 stwierdził „(...) Wydałem rozkazy, aby wszyscy tzw. pracow-
nicy zbrojeniowi, którzy pracują jedynie w pracowniach krawieckich,
kuśnierskich i szewskich zostali zgrupowani w najbliżej znajdujących
się obozach koncentracyjnych tzn. w Warszawie i Lublinie (...)”. Widzi-
my więc, że na mocy wcześniejszego rozkazu obóz jeniecki został prze-
mianowany na obóz koncentracyjny w którym więziono głównie cywil-
nych mieszkańców byłej stolicy. Zajmował on powierzchnie ponad 20
ha, na której stało 55 baraków. W owych pomieszczeniach mieszczących
po 200 osób każdy przebywało ok. 11 tys. więźniów. W centralnej części
Lagru znajdowało się krematorium po którym zachowały się ślady do
dnia dzisiejszego.
Jesienią 1942 r. w Warszawie Zachodniej w okolicy dworca kolejo-
wego Niemcy przystąpili do budowy dwóch Lagrów. Formalne stwier-
dzenie ich uruchomienia nastąpiło w Zarządzeniu wykonawczym Głów-
nego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy z 16 marca 1943 r. Jeden z Lagrów
rozciągał się po obu stronach tunelu w ciągu ul. Bema i zajmował po-
wierzchnie około 30 ha. Posiadał on 20 baraków. Po przeciwnej stronie
tunelu zbudowano drugi Lagier, nieco mniejszy od pierwszego gdyż zaj-
mował powierzchnie 20 ha i posiadał 12 baraków. Każdy z 32 barków
znajdujący się w Warszawie Zachodniej liczył co najmniej 600 miejsc
3
Heinrich Himmler (ur. 7 października 1900 r. w Monachium, zm. 23 maja
1945 r. w Lüneburgu), jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich
i zbrodniarzy II wojny światowej; współtwórca i szef kolejno: SS (od 1929),
Gestapo (od 1934), policji (od 1936), minister spraw wewnętrznych (od 1943).
8
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
z wyjątkiem 4 mniejszych posiadających 300 miejsc. Łącznie jednorazo-
wo mieściły one około 18 tys. więźniów.
Obydwa Lagry posiadały bramę wjazdową od strony tunelu Bema,
w którym Niemcy urządziły komory gazowe. Zostały one zbudowane na
najwyższym poziomie technologicznym ówczesnych czasów dzięki cze-
mu Niemcy mieli warunki do zabijania kilkuset ludzi jednorazowo. Gazo-
wania były przeprowadzane nocą ze względu na ograniczoną liczbę świad-
ków. Zwłoki wywożono we wczesnych godzinach rannych ciężarówkami
Wehrmachtu na spalenie do krematorium na ul. Gęsiej. Proceder ten
powtarzał się kilka razy w tygodniu od jesieni 1942 r. do sierpnia 1944 r.
W rozkazie z 16 lutego 1943 r. Himmler zawarł polecenie rozszerze-
nia obozu koncentracyjnego na teren byłego getta. Stwierdził on w nim:
„(...) Ze względu na bezpieczeństwo zarządzam, aby getto warszawskie
po przeniesieniu tu obozu koncentracyjnego zostało zburzone. Zburze-
nie getta i zainstalowanie obozu koncentracyjnego jest konieczne gdyż
inaczej nigdy nie osiągniemy spokoju w Warszawie, a działalność prze-
stępcza nie będzie wykorzeniona, jak długo będzie istniało getto (...)”.
W kwietniu 1943 r. przystąpiono do przebudowy wychowawczego
obozu pracy, który mieścił się w części dawnego więzienia wojskowego
przy ul. Gęsiej na obóz koncentracyjny do którego włączono więzienie
Pawiak. W meldunku z 23 lipca 1943 r. generał Waffen-SS Oswald Pohl4
zawiadomił Himmlera o utworzeniu w byłym getcie obozu zagłady o po-
wierzchni 50 ha z 24 barakami. Utworzono dwa Lagry jeden wzdłuż
ul. Gęsiej, rozpoczął on funkcjonowanie z dniem 19 lipca 1943 r. Drugi
znajdował się przy ul. Bonifraterskiej i został uruchomiony 15 sierpnia
1943 r. W skład obozu wchodził również podobóz dla Żydów między
ulicami Nowolipie i Nowolipki. Zakwaterowani w nim byli więźniowie
cudzoziemcy przywiezieni z innych obozów koncentracyjnych jako siła
robocza do budowy KL Warschau.
Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż na terenie obozu zagłady znaj-
dowały się oprócz olbrzymich komór gazowych w Warszawie Zachod-
niej szereg małych w zaadoptowanych do tego celach. W 1946 r. podczas
oględzin sądowo-milicyjnych w Lagrze przy ul. Gęsiej sędzia Halina Wa-
reńko tak opisywała zastany tam stan: „(...) Cele nie posiadające dal-
szych wylotów, z małym otworem w ścianie pod sufitem. Na środku celi
kupa chloru w krzakach ogródka rozsypany cyklon, puszki w których
widoczne były kryształki, cyklonu wielkości ziaren fasoli (...)”.
4
Oswald Pohl (ur. 30 czerwca 1892 r. w Duisburgu, zm. 7 czerwca 1951 r. w Lands-
berg am Lech) – szef hitlerowskiego WVHA (Głównego Urzędu Gospodarczo-
Administracyjnego SS) oraz SS-Obergruppenführer. Jako główny zarządca
niemieckich obozów koncentracyjnych w trakcie II wojny światowej odpowie-
dzialny pośrednio za wszystkie zbrodnie popełnione na milionach ludzi w tych
obozach.
9
Więzieni w obozie ludzie byli mordowani nie tylko przy użyciu gazu.
Masowe rozstrzeliwania były codziennością w KL Warschau, gdyż Niem-
cy musieli wykonywać kontyngenty w zabijaniu 400 osób na dobę, na-
rzucone przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy. Egzekucje prze-
prowadzano z reguły w tych samych miejscach między innymi: w Lagrze
przy ul. Gęsiej, w Lagrze przy ul. Bonifraterskiej, oraz przy ul. Nowolip-
ki, Nowolipia i Dzikiej. Masowe rozstrzeliwania na Kole przeprowadza-
ne były już od jesieni 1942 r., a w Lagrze znajdującym się w dawnym
getcie rozpoczęły się w maju 1943 r. i trwały nieprzerwanie do 31 lipca
1944 r. Zabijano łącznie około 100 osób na dobę. Rozstrzeliwaną lud-
ność pochodzącą z łapanek, nie rejestrowano, ginęli oni bezimiennie.
Zwłoki przewożono do krematoriów lub do spalarni na otwartym po-
wietrzu.
Krematoria znajdowały się w trzech miejscach: pierwsze przy ul. Gę-
siej 26 zbudowane wiosną 1943 r. o pojemności na około 200 zwłok.
Następne umieszczone było w pomieszczeniach pożydowskiej fabryki
pomiędzy ulicą Smoczą i Glinianą. Ostatnie znajdowało się wewnątrz
gmachu byłego więzienia wojskowego. W 1944 r. zbudowano dwa dodat-
kowe krematoria, w tym jedno elektryczne. Natomiast stałe spalarnie
na otwartym powietrzu znajdowały się na ul. Nowolipki oraz na daw-
nym boisku „Skry” przy ul. Okopowej naprzeciw obozu. Potwierdzają to
zeznania świadków między innymi Feliksa Pączkowskiego. Miejsca,
w których ilość składowanych zwłok była zbyt duża do przytransporto-
wania na spalenie wysadzano wraz z ruinami domów w powietrze.
W kwietniu 1944 r. samodzielne do tej pory KL Warschau podpo-
rządkowano lubelskiemu Majdankowi5. Nie spowodowało to prawie żad-
nych zmian w funkcjonowaniu obozu oprócz kilku szczegółów. Odtąd
załoga esesmańska licząca w maju 1944 r. 259 osób polegała komendan-
towi Majdanka oraz częściowo wymieniono załogę i do Warszawy przy-
byli SS-mani z Lublina.
Zbliżający się front wschodni jak również widmo Powstania War-
szawskiego spowodowało zarządzenie o ewakuacji obozu przez dowódcę
policji i służb bezpieczeństwa w Generalnej Guberni Wilhelma Koppe-
go6, który w swym rozkazie stwierdził: „(...) W żadnym wypadku nie
można dopuścić do tego, aby więźniowie nie Żydzi byli uwolnieni, lub
żywi wpadli w ręce wrogów, ruchu oporu lub armii czerwonej (...)”.
5
Majdanek – niemiecki obóz koncentracyjny w Lublinie, funkcjonujący w latach
1941-1944. Nazwa właściwa brzmi KL Lublin, potoczna nazwa „Majdanek”
pochodzi od dzielnicy Lublina, na której się znajduje (Majdan Tatarski).
6
Wilhelm Koppe (ur. 15 czerwca 1896 r. w Hildesheim, zm. 2 lipca 1975 r. w Bonn)
– zbrodniarz hitlerowski, Wyższy Dowódca SS i Policji w Kraju Warty i Gene-
ralnym Gubernatorstwie oraz SS-Obergruppenführer.
10
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
Ewakuacja obozu została przeprowadzona w dniach 28–31 lipca
1944 r. w czterech etapach w odstępach jednodniowych z Warszawy Za-
chodniej, byłego getta, Koła, oraz z więzienia Pawiak wyprowadzono
łącznie 12,3 tys. więźniów. Mieli oni przejść dziennie po 60 km, a ich
celem były między innymi obozy koncentracyjne w Dachau7 i Gross-
Rosen8. W dniu 5 sierpnia 1944 r. żołnierze AK z batalionu Zośka wy-
zwolili Lagry w dawnym getcie oraz grupę około 360 więźniów uprzed-
nio pozostawionych tam do prac związanych z ostateczną likwidacją
KL Warschau.
Jadwiga Nowakowska będąca członkiem jednej z ekip przeprowadza-
jących oględziny Lagru na ul. Gęsiej w latach 1945-1946 następująco
opisuje zastany tam stan rzeczy: „(...) Weszliśmy głównym wejściem od
strony ul. Gęsiej. Na jednym z dziedzińców, który pokryty był jak plaża
muszelkami spalonymi kośćmi ludzkimi, już było wydobytych kilkadzie-
siąt zwłok. Popiołami ludzkimi wypełnione były studzienki kanalizacyj-
ne, a także prochy rozsiane były na dziedzińcu. Poza tym zastaliśmy dół
otwarty wypełniony zwłokami jak i popiołami ludzkimi. Była to ta sama
rzeczywistość jaką widziałem osobiście w Treblince9.(...) Przy ścianach
więzienia urządzone było kasyno gry czy też jak niektórzy nazywali am-
fiteatr dla SS. Na ścianach wymalowane były palmy i widoki egzotyczne.
W tym kasynie SS-mani urządzali sobie libacje, w trakcie których wy-
puszczali więźniów i polecali im biegać do biegających i bezbronnych
więźniów SS-mani strzelali i niejednokrotnie ofiary zabijali (...)”.
Przez prawie pół wieku dokładna liczba więźniów KL Warschau nie
była znana w skutek potraktowania ich jako ofiar Powstania Warszaw-
skiego oraz getta. Robiono to w celu zatajenia istnienia obozu pracy
NKWD, który powstał w 1945 r. w obiektach KL Warschau. Byli w nim
więzieni żołnierze AK oraz polska inteligencja sprzeciwiając się postę-
pującej sowietyzacji Polski. Kontynuowanie badań dotyczących tworu
niemieckiego automatycznie ujawniłoby bieżącą działalność obozu. Nie
7
KL Dachau, Konzentrazionslager Dachau – niemiecki obóz koncentracyjny,
założony wiosną 1933 r. w opuszczonej fabryce amunicji na obrzeżach miasta
Dachau, na północ od Monachium, w południowych Niemczech. Funkcjono-
wał do końca II wojny światowej.
8
Gross-Rosen – nazwa niemieckiego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego,
istniejącego w latach 1940-1945, nieopodal wsi Rogoźnica (nazwa powojenna),
będącego na czele ponad setki obozów pracy założonych na Śląsku, na terenie
Czech i Niemiec.
9
Arbeitslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka, Vernichtungslager
Treblinka – wymiennie stosowane nazwy kompleksu dwóch hitlerowskich
obozów zagłady, istniejących w latach 1941/1942-1944 w lasach nad Bugiem,
wzdłuż linii kolejowej Siedlce–Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa po-
chodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się 6 km od obozu.
11
było to zgodne z planami ówczesnych polityków, więc przyjęto kierunek
stopniowego wyciszania sprawy KL Warschau aż do całkowitego zane-
gowania jego istnienia. Stan taki utrwalali więc w swych publikacjach
niektórzy historycy, a także pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej.
Były naczelnik archiwum IPN Stanisław Biernacki na naradzie Kie-
rownictwa w 1991 r. nazwał owe miejsce kaźni „utopią”, a następnie
ogłosił to w mediach jako stanowisko Instytutu. Podobnie na szkodę
pamięci o KL Warschau działała prokurator Krystyna Smardzewska,
która z dokumentacji przygotowanej do wysłania do Niemieckiej Proku-
ratury w Hamburgu usunęła całą grupę niezwykle ważnych dokumen-
tów.
Notorycznie przerywano śledztwo dotyczące obozu. Nie dopuszcza-
no do przyjazdu do IPN przedstawicieli niemieckiej prokuratury mają-
cej się zapoznać z dokumentacja, która mogłaby okazać się pomocna
w prowadzonym w Niemczech śledztwie na temat obozu koncentracyj-
nego w Warszawie.
Stanisław Kaniewski zastępca dyrektora do spraw śledczych IPN
w latach 90. wyłączył z materiałów dotyczących obozu akta egzekucji
ulicznych, które następnie były przechowywane w starej szafie na bal-
konie gdzie uległy zniszczeniu. W tym samym czasie okazało się, że „znik-
nęła” dokumentacja zgromadzona przez Okręgową Warszawską Komi-
sję Badania Zbrodni Hitlerowskiej. W skutek tych manipulacji śledztwo
na temat KL Warschau umorzono.
W latach 1995-1997 Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa zwró-
ciła się do IPN-u o udzielenie informacji na temat obozu, w celu wybudo-
wania pomnika upamiętniającego jego ofiary. Instytut odpowiedział, iż
nie posiada dokumentów mogących potwierdzić ludobójcze funkcje, któ-
re pełnił obóz w Warszawie. Powiedziano tak w chwili gdy w jego ar-
chiwum znajdowało się 41 tomów takich akt. Dnia 27 lipca 2001 r. Sejm
Rzeczpospolitej podjął na podstawi zbadanych akt śledztwa „Uchwałę
w Sprawie Upamiętnienia Ofiar Konzentrationslager Warschau”, w któ-
rej krytycznie określił działanie IPN-u. Po niniejszej uchwale sejm prze-
kazał do Instytutu wniosek o wznowienie śledztwa oraz nakaz uzu-
pełnienia dowodów na temat istnienia obozu. Mimo to dopiero 26
października 2006 r. IPN poparł ideę budowy w stolicy pomnika upa-
miętniającego ofiary KL Warschau a tym samym potwierdził istnienie
i wyżej opisaną jego działalność.
W latach 1942-1944 Konzentrationslager Warschau był ośrodkiem,
który doskonale spełniał funkcje eksterminacji stolicy. Poniosło w nim
śmierć 200 tys. polskich mieszkańców miasta, a ponadto kilka tysięcy
więźniów pochodzenia żydowskiego, greckiego, cygańskiego, białoru-
skiego, węgierskiego oraz 150 oficerów włoskich. Poprzez łapanki, obła-
wy miejskie, rozstrzeliwania, zabijanie w komorach gazowych, spalanie
12
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
zwłok w krematoriach, a następnie rozsiewanie prochów ofiar na grun-
tach miejskich i upłynnianie ich do Wisły nazistowskie Niemcy chciały
bezkarnie wyniszczyć stolicę naszego kraju, tak aby zniknęła z mapy
Europy. Lecz Warszawa – Kartagina XX w. wspomagana duchem pol-
skich patriotów przetrwała.
Bibliografia:
Goss M., Śledztwo w sprawie KL Warschau nabiera tempa, „Nasz Dzien-
nik” z dn. 5-6 sierpnia 2006 r.
Goss M., KL Warschau trafi do podręczników, „Nasz Dziennik” z dn. 7
września 2006 r.
Marszałek J., Majdanek, Warszawa 1987.
Pogonowski I., Niemiecki obóz zagłady w Warszawie, „Nasz Dziennik”
z dn. 20 czerwca 2005 r.
Rajca Cz., Zeszyty Majdanka, Lublin 1965, T. 9.
Trzcińska M., Obóz zagłady w centrum Warszawy, Radom 2002.
13
Maciej Piotr Kawecki
Podstawy prawne Obozu Koncentracyjnego
na Majdanku
Jest 10 lutego 1896 r., generał Valenziano Wayler y Nicolau miano-
wany gubernator Kuby wypowiada zdanie „w nieprzekraczalnym ter-
minie jednego tygodnia wszyscy chłopi, którzy nie chcą być traktowani
jako powstańcy mają się skoncentrować w obwarowanych obozach”.
Autorzy „Nowej Historii Hiszpanii” nazywają po imieniu twory Way-
lera „obozami koncentracyjnymi”. Nie trzeba jednak podkreślać, iż od-
powiedzialnych za hitlerowskie obozy koncentracyjne masowych mor-
derców nie usprawiedliwia ani nie odciąża w żadnej mierze fakt, że
z podobnymi przejawami okrucieństwa spotkały się już setki ludzkich
pokoleń. Skrajnym wyrazem owego nazistowskiego terroru stał się na-
rodzony u progu dwudziestego stulecia obóz koncentracyjny będący
przedmiotem hańby wielu cywilizacji i jedną z największych klęsk, jakie
ludność naszych czasów ściągnęła sama na sobie. Jednym z tych sym-
boli hitlerowskiego ludobójstwa stał się „Majdanek”.
Analizując podstawy prawne obozu koncentracyjnego na Majdan-
ku, nie sposób pominąć genezy jego nazwy. Nazwa Majdanek pojawiła
się w 1941 r. i wiązała się z nazwą dzielnicy Lublina – Majdan Tatarski,
która przylegała do północnej granicy obozu. We współczesnych nie-
mieckich aktach urzędowych używana była jednak nazwa Obóz Kon-
centracyjny Lublin. Zachowane niemieckie źródła nie zwracają jedno-
znacznie uwagi na konkretne akty stanowiące podstawy prawne obozu
koncentracyjnego na Majdanku. Jedynym dokumentem wiążącym się
bezpośrednio z genezą Majdanka jest notatka (Vermerk) Heinricha Him-
mlera1 sporządzona w dniu 21 lipca 1941 r. w czasie wizytacji Lublina
i Zamościa. Podstaw tej decyzji należy poszukiwać w zbrojnej agresji
Niemiec na ZSRR w dniu 22 czerwca 1941 r. Głównym celem napaści
miało być zniszczenie ZSRR jako państwa oraz opanowanie jego teryto-
rium powiązane z ujarzmieniem milionów ludzi. Ludobójcze plany Nie-
1
Heinrich Himmler (ur. 7 października 1900 r. Monachium, zm. 23 maja 1945 r.).
Jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich i zbrodniarzy II wojny
światowej. W1939 r. został mianowany komisarzem Rzeszy do spraw umoc-
nienia niemieckich wartości narodowych. Pierwszym ze zrealizowanych przez
niego zadań było rozpoczęcie przymusowej deportacji Polaków i Żydów.
14
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
miec wobec ZSRR określała wypowiedź Hitlera na tajnej konferencji
w dniu 16 lipca 1941 r. W dniu następnym Hitler wydał dekret o struk-
turze administracyjnej zajętych obszarów radzieckich. Na mocy wymie-
nionego dekretu zostało utworzone odrębne Ministerstwo Rzeszy dla
Zajętych Obszarów Wschodnich. Tego samego dnia, a więc 17 lipca Hi-
tler specjalnym rozkazem zlecił Himmlerowi „zabezpieczenie nowego
obszaru na wschodzie”2. W związku z tym Himmler jako Reichsfûrer SS
również 17 lipca jako swojego pełnomocnika wybrał Odyla Globocnika.
W trzy dni po nominacji swego pełnomocnika Himmler przybył do Lu-
blina i sporządził ową notatkę3 wiążącą się bezpośrednio z genezą obozu
zagłady na Majdanku.
W punkcie 1 wymienionej notatki Himmler stosunkowo wyraźnie
określił organizatora, rozmiary oraz co najważniejsze charakter ma-
jącego powstać obozu. Reichsfûrer zalecił dowódcy SS Globocnikowi
zorganizowanie w Lublinie obozu koncentracyjnego dla 25–50 tys. więź-
niów „w celu zatrudnienia ich w warsztatach oraz budowach SS i poli-
cji”4. Zapis ten należy rozumieć jako rozkaz zatrudnienia więźniów przy
pracach budowlanych potężnego osiedla SS, przy budowie Zakładów
Zaopatrzeniowych i Odzieżowych, a następnie w produkcji wymienio-
nych zakładów i wreszcie w samych zakładach, które miały powstać
w obozie. Budowę obozu zgodnie z treścią rozkazu Himmlera, Globoc-
nik zlecił Centralnemu Zarządowi Budowlanemu w Lublinie, utworzo-
nemu natychmiast po wizycie Reichsfûrera SS. Nowa placówka była
bezpośrednim inwestorem zarówno robót zaplanowanych przez naczel-
ne władze SS, jak i dowódcę SS w okręgu lubelskim. Mający powstać
obóz początkowo zgodnie z rozkazem Himmlera miał mieć charakter
obozu koncentracyjnego. Już w październiku 1941 r. pozornie zawężo-
no zakres jego działań tylko do eksterminacji radzieckich jeńców wojen-
nych. Wyraz temu dała zmiana nazwy obozu na „Obóz Dla Jeńców Wo-
jennych”. Uważa się jednak, iż zmiana cech obozu miała ukryć przed
społeczeństwem polskim powstanie jeszcze jednego obozu koncentra-
cyjnego „Oświęcim”. Majdanek miał więc łączyć funkcje obozu jenieckie-
2
Pismo Himmlera z dnia 14 kwietnia 1942 r. do Ministerstwa Komunikacji
Rzeszy [w:] J. Marszałek: Zeszyty Majdanka nr I/1965, s. 20.
3
W Komunikacie Polsko-Sowieckiej Komisji Nadzwyczajnej do zbadania zbrod-
ni niemieckich dokonanych w obozie zniszczenia na Majdanku w mieście Lu-
blinie opublikowanym w prasie z dnia 16 września 1944 r. m.in. Rzeczpospolita
nr 45 wyrażono pogląd, iż już na jesieni 1940 r. lokalne władze SS rozpoczęły
pierwsze prace budowlane oraz zorganizowały pomiar terenów, na których
w przyszłości stanął obóz. Pozwala to domniemywać, że decyzja o budowie
obozu na Majdanku była wcześniejsza.
4
J. Marszałek, Geneza i początki budowy obozu na Majdanku [w:] Zeszyty
Majdanka 1965, nr I, s. 18.
15
go podległego SS i obozu koncentracyjnego. Fakt ten potwierdza for-
malne polecenie budowy obozu koncentracyjnego wydane w dniu 22
września 1941 r. przez szefa Urzędu II inż. Heinza Kammlera5. W piśmie
na ten temat czytamy o obowiązku założenia w Lublinie obozu koncen-
tracyjnego dla 5 tys. więźniów. Obóz ten stanowić miał pierwszy odci-
nek budowy 50–tysięcznego więźniarskiego obozu koncentracyjnego.
W pięć dni później Kammler wydał drugi rozkaz o utworzeniu Lublinie
i Oświęcimiu obozów dla jeńców wojennych z możliwością pomieszcze-
nia 50 tys. jeńców. Powyższe decyzje jednoznacznie wskazujące na dwie
funkcje Majdanka, są następstwem porozumienia zawartego we wrze-
śniu 1941 r. między Himmlerem a naczelnym dowódcą wojsk lądowych
gen. Brauchtischem. Porozumienie to zakładało przejęcie ze stalagów
ogółem 325 tys. jeńców radzieckich. Nie przeznaczono jednak na te cele
budowlane żadnych sum pieniężnych. Globocnik jednak tymczasowym
rozkazem z 28 października zdobył na budowę w formie zaliczki 2 mln
marek z kasy garnizonu SS w Lublinie. Na podstawie wspomnianych
uzgodnień między Himmlerem a Brauchtischem, inwestorem Majdan-
ka staje się Główny Urząd Gospodarczy i Budowlany SS a obóz przecho-
dzi pod względem organizacyjnym spod zwierzchnictwa Globocnika do
Inspektoratu Obozów Koncentracyjnych. Wspomniany urząd w swoich
kompetencjach zawierał sporządzanie dokumentacji technicznej zgod-
nie z nałożonymi na obóz funkcjami oraz koordynacje prac inwestycji.
Powracając do notatki Himlera z 21 lipca 1941 r. Reichsfûrer SS
problem budowy obozu potraktował jako wytyczną najważniejszą, wią-
żąc ściśle jego cele gospodarcze z wyznaczonym programem miasta.
W myśl jego założeń należało rozbudować przedsiębiorstwa SS, Niemiec-
kie Zakłady Zaopatrzeniowe oraz Zakłady Odzieżowe. Do ogólnego pro-
gramu Himmler włączył również budowę osiedla SS i policji. W punkcie
13 owej notatki, nawiązując do pełnomocnictw Globocnika, Himmler
określił czas i charakter mających powstać placówek. Miały one być
zorganizowane do jesieni 1941 r. i tworzyć osiedla rodzin funkcjonariu-
szy SS i policji. W tym sensie były one źródłem germanizacji na tym
terenie. Owe zniemczenie Lublina, a także kolonizacja południowych
powiatów Lubelszczyzny stanowiła główny cel Himmlera. Wspomina
on o tym w 11 punkcie notatki z 1941 r., gdzie mówi o utworzeniu wiel-
kiego terenu kolonizacji pod Zamościem. Natomiast Lublin miał speł-
niać funkcje poważnych ośrodków germanizacji Generalnego Guberna-
torstwa. Wspomniany wcześniej 13 punkt notatki wskazuje na zupełne
5
Heine Kammler (ur. 26 czerwca 1902 r. w Szczecinie, zm. 1945 r. (?) W latach
1942-1944 zajmował się rozbudową Wału Atlantyckiego. Znane są również
jego działania na rzecz ulepszenia urządzeń w obozach koncentracyjnych, co
sprzyjało szybszemu uśmiercaniu więźniów (m.in. Oświęcim).
16
Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17
podporządkowanie realizacji programu Himmlera przez Globocnika.
Obóz na Majdanku miał być z jednej strony producentem przedmiotów
wytwarzanych na potrzeby SS z drugiej zaś, miał dostarczać bezpłatne-
go robotnika do opisanych w punkcie 1 notatki z 1941 r. obozów dodat-
kowych. Te cechy również zdecydowały o powstaniu obozu na Majdan-
ku. Dokładniej sprecyzowane i rozszerzone plany działania w tym
zakresie otrzymują nazwę „Program Heinrich”6. Zakładał on m.in. two-
rzenie placówek SS i policji na wschodzie a ważnym punktem programu
miało być stworzenie w Lublinie obozu dla jeńców wojennych później
przekształconego w obóz koncentracyjny. Wyznaczono również funkcję
Majdanka kładąc główny nacisk na budowę zakładów produkcyjnych.
Z drugiej strony jako obóz koncentracyjny miał na celu eksterminację
ludzi, którzy mieli się w nim znaleźć. Program Heinrich zakładał stwo-
rzenie obozu jenieckiego w Lublinie dla pomieszczenia 125 tys. jeńców,
a na mocy rozkazu inż. Kammlera z 8 grudnia 1941 r. liczbę jeńców
powiększono do 150 tys. W obozie polecono stworzyć wielką pralnię,
odwszalnię, krematorium oraz wielkie zakłady pracy. Podporządkowu-
jąc komendanturze obozu na Majdanku wiele zakładów przemysłowych
autorzy Programu Heinrich tworzyli w Lublinie potężny kombinat obo-
zowy. Na mocy postanowień konferencji z 16 stycznia 1942 r. uzgodnio-
no, że miasto w pierwszej fazie budowy obozu dostarczy dziennie 1500 m3
wody. Władze administracyjne okręgu o wytycznych Programu Hein-
rich dowiedziały się więc dopiero w ostatniej fazie przygotowań.
Podstawę prawną lokalizacji obozu na Majdanku stanowi umowa
zawarta między władzami SS a gubernatorem dystryktu Ernestem
Zõrnerem 26 września 1941 r. Miał być to teren w odległości 5 km od
centrum miasta tuż przy szosie wiodącej z Lublina do Zamościa. Obiek-
ty obozowe miały stanowić 516 ha. Pierwszy zatwierdzony plan Maj-
danka pochodzi z 7 października 1941 r. i dotyczy części zamieszkałej
przez więźniów. Jego ostateczna wersja stanowi plan generalny obozu
na Majdanku akceptowany do realizacji przez ówczesnego komendanta
obozu Karla Ottona Kocha7 23 marca 1942 r. Trudności związane z do-
stawą surowców oraz z transportem zmusiły Himmlera do wydania
w odpowiedzi na pismo vice-ministra, Kleinmana decyzji o zmniejsze-
niu rozmiarów obozu na Majdanku. Należy też wspomnieć, że dyrekty-
wy w sprawie traktowania więźniów w obozie wychodziły z powstałego
w 1939 r. Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy.
6
Cennym dokumentem pozwalającym na odtworzenie Programu jest odpowiedź
Himmlera z dnia 14 marca 1942 r. na pismo wiceministra Komunikacji Klain-
mana.
7
Karl Otto Koch (ur. 2 sierpnia 1897 r., zm. 5 kwietnia 1945 r.). Zbrodniarz
hitlerowski, komendant niemieckich obozów koncentracyjnych Buchenwald
i Majdanek.
17
Majdanek jako obóz koncentracyjny dla 50 tys. później 150 tys. więź-
niów miał spełniać potrójny cel, na co wskazują wszystkie przytoczone
przeze mnie dokumenty. Jako obóz pracy wytwarzałby w swoich za-
kładach produkty niezbędne dla potrzeb placówek SS na okupywanych
terenach Związku Radzieckiego. Będąc ogromnym rezerwuarem siły ro-
boczej, miał zaopatrywać robotnikiem–więźniem wiele placówek prze-
mysłowych. Te dwa cele zawierały same w sobie trzeci cel, zagładę więź-
niów obozu. Plany


Use: 0.1371